baai-van-Porto-palermo-albanie

Hier was de mol! | Aflevering #6 | Porto-Palermo & Marine basis

Wat Rik van de Westelaken vanavond niet vertelt ….

Het is zaterdag. Ik ga net als de afgelopen weken weer kijken naar Wie is de Mol. De overgebleven kandidaten zijn aanbeland in het zuiden van Albanie. In het promofilmpje voor de aflevering van vanavond zag ik ze, met ouderwetse toortsen in de hand, achter elkaar aan hollen door de spookachtige gangen van het fort van Ali Pasja in Porto Palermo. Daarna waren er spectaculaire beelden van opdrachten met wankele kano’s in de gangen van een vroeger zeer geheime marinebasis. Mol presentator Rik van de Westelaken vertelde de afgelopen weken wel erg weinig over al die bijzondere Albanese locaties. Daarom hier dus veel meer achtergrondinformatie over twee prachtige historische plekken: het fort en de marinebasis!

Fort van Ali Pasha in Porto Palermo 

Een spectaculaire plek aan de Albanese Rivièra is de baai van Porto Palermo, waar de Albanese heerser Ali Pasja op een klein schiereiland een van zijn vele forten heeft laten bouwen. Vroeger mochten Albanezen deze baai niet bezoeken. Het was militair gebied, streng verboden voor burgers en zwaar bewaakt. Tot de omwenteling in 1991. Na de ineenstorting van het regime desintegreerde het leger waarmee de bewaking van militaire zones verdween. Het fort was daarna voor iedereen toegankelijk en daarmee kregen helaas ook plunderaars vrij spel. 

Porto-Palermo-kasteel-uitzicht-PL
Uitzicht vanuit het Porto-Palermo fort van Ali Pasja. Foto: P. Loman

Het fort werd rond 1800 gebouwd door Ali Pasja Tepelena, die toen vanuit zijn twee paleizen – in Ioannina en Tepelena –  bezig was heel Zuid-Albanië onder zijn invloed te brengen en overal forten liet bouwen. Voor de bouw van dit bijzondere fort schakelde Ali Pasja de Italiaanse architect Petro Permetari in. Toen het klaar was woonde Ali Pasja hier ook enkele jaren, samen met zijn vrouw Vasilika. Het is zelfs bekend waar ze verbleven: in twee vertrekken aan de zuidkant van het fort. Ali Pasja maakte in het begin van de 19de eeuw gebruik van de interne zwakte van het Ottomaanse rijk om zijn eigen Albanese staat uit te bouwen. Hij was een echte Oosterse despoot, bekend als ‘de Leeuw van Ioannina’ en ‘de Napoleon van de Balkan’. Hij was een meedogenloze tiran, die zich schuldig maakte aan vele wreedheden en overspelige vrouwen uit zijn harem liet verdrinken door ze in zakken – die met stenen waren verzwaard – in het meer van Ioannina te laten gooien. Toch spraken zijn weelderige paleizen en luxe hofhouding tot de verbeelding van westerse reizigers. Zijn beroemdste bezoeker was Lord Byron, die in 1809 Ali’s paleizen in Ioannina en Tepelena bezocht. Te paard. De Nederlandse schrijfster Tessa de Loo maakte dezelfde tocht – ook op een paard – en schreef er een mooi reisboek over (Een varken in het paleis, Arbeiderspers, Amsterdam, 1997). 

Ali-Pasja-portret ali pasha
Portret van Ali Pasja Tepelena.

Zijn militaire bekwaamheid brachten Groot-Brittannië, Rusland en Frankrijk ertoe om tijdens de Napoleontische oorlogen zijn steun te zoeken. Zijn activiteiten ondermijnden het gezag van de sultan en zorgden ervoor dat de Griekse onafhankelijkheidsoorlog een succes werd. In 1821 was hij heer en meester over een groot autonoom gebied in Zuid-Albanië waarmee hij het centrale gezag van de Ottomaanse sultan tartte. Toen hij een te grote bedreiging vormde, gaf de sultan in Constantinopel opdracht om Ali Pasja te vermoorden. Hij vluchtte naar een eiland in het meer van Pamvotis bij de Griekse stad Ioannina. Daar kwam hij met een kogel aan zijn einde. Zijn hoofd werd met een koerier naar Constantinopel vervoerd en daar in een nis wekenlang tentoongesteld (lees Kadare’s historische roman De nis der schande).

Porto-Palermo-kasteel-began-grond-planimetrie

In 1999 bezocht de Albanese publicist Fatos Lubonja (en ex-politieke gevangene: hij werkte 11 jaar in de kopermijnen van Spac en verbleef 6 jaar in de beruchte gevangenis van Burrel) het fort van Ali Pasja voor het eerst. Hij maakte met zijn vrouw en enkele vrienden een reis langs de Ionische kust en schreef daar samen met Artan Shkreli een mooi reis- en fotoboek over:  ‘Albania’s Cultural Heritage in Danger‘ (Ed. Tricorne, Zürich, 2000).

Hij noteerde : ’Het fort is een wonder van okerkleurige steen op de top van een eiland, omspoeld door de blauwe Ionische zee’. Hij gaf zijn eerste indrukken over dit merkwaardige en atypische fort, dat geen ingang of poorten had, binnen donker en unheimisch was maar wel voorzien van een prachtig balkon dat uitzicht bood op de zee. In zijn verbeelding zag hij Ali’s jonge vrouw Vasilika voor zich, die vanaf het balkon de trappen af ging en naakt baadden in zee….

Porto-Palermo-kasteel-4-PL
De muren van het fort van Porto-Palermo. Foto: P. Loman
Porto-Palermo-kasteel-terras-PL
Boven op het terras van het fort van Porto-Palermo. Foto: P. Loman

Hij hoorde later in Tirana, na terugkeer van zijn reis, van Fatbardh Kupi (zoon van de koningsgezinde Abas Kupi, luitenant van koning Zog) en Viktor Dosti (zoon van de nationalist Hasan Dosti) het verhaal van de internering van gevangenen tijdens het communisme. In 1949 werd het een interneringskamp voor ‘foute” families uit de omgeving, vooral vrouwen en kinderen. Hun mannen waren wegens anti-communistische activiteiten opgepakt en zaten in de gevangenis. Viktor Dosti werd in 1950 vrijgelaten uit de gevangenis en kwam daarna in Porto Palermo terecht. Er zaten toen nog 30 mensen vast in erbarmelijke omstandigheden. Ze sliepen binnen in het fort op matrassen, tussen de muizen; het dak lekte als het regende. Ze mochten niet op het balkon komen en niet in zee zwemmen. Viktor Dosti herinnerde zich vooral de kracht van de vrouwen en de onvergetelijke zonsondergangen….Later werden ze overgebracht naar een ander interneringskamp in Tepelena.

Fatos: ‘Twee eeuwen later dwaal ikin het donker rond en constateer dat er niets meer is dat aan de oorsprong als fort en het lange gebruik als gevangenis en interneringskamp herinnert. Het verlaten fort is ten prooi gevallen aan rovers en plunderaars. Onverlaten hebben zelfs de oorspronkelijke gedenksteen van Ali Pasja gestolen’. 

Volgens hem was de geschiedenis van het fort, als verblijf van Ali Pasja, gevangenis tijdens de regering van koning Zog (1928-1939) en interneringskamp in de eerste communistische jaren belangrijk voor toekomstige Albanese en buitenlandse bezoekers. Die historische verhalen moesten goed doorverteld worden.

Tegenwoordig kun je het fort van Porto Palermo bezoeken. Het is helemaal gerenoveerd en nu een erg mooie locatie, met geweldige uitzichten. Het staat echter nog steeds helemaal leeg en heeft tot verdriet van Fatos Lubonja nog geen museale functie gekregen. Informatie over

Porto Palermo. Fort van Ali Pasja Tepelena, 2014. 
Porto Palermo. Fort van Ali Pasja Tepelena, 2014. Foto Herman Zonderland.

de geschiedenis, verhalen over Ali Pasja en Vasilika, foto’s gemaakt tijdens de functie als gevangenis en interneringskamp ontbreken. Recent hoorde ik van een Rotterdams architectenbureau dat in Albanië bezig is met een project om de tientallen Albanese forten (dus ook Porto Palermo) op een moderne manier, via foto’s, tekeningen en video- en audio-installaties op locatie te tonen aan toeristen. Een prioriteit van het Albanese Ministerie van Toerisme.

De fraaie (drone) beelden voor de uitzendingen van Wie is de Mol zullen goed laten zien dat de prachtige baai van Porto Palermo nu een toeristisch paradijs is geworden, waar je kunt zwemmen, zonnen en met jetski’s en kano’s kunt varen. Er groeien enorme groene agaven; er zijn leuke kleine zandstrandjes met terrassen en restaurants.

Heerlijk baden in de wateren van Porto-Palermo. Foto: Herman Zonderland
Heerlijk baden in de wateren van Porto-Palermo. Foto: H. Zonderland
baai-van-Porto-palermo-albanie
Hemelbedden in Porto-Palermo. Foto: H. Zonderland
zonnebaden-2-porto-palermo-albanie
Zonnebaden aan het strand van Porto-Palermo. Foto: H. Zonderland
Zonnebaden in Porto Palermo. Foto: H. Zonderland
Zonnebaden in Porto Palermo. Foto: H. Zonderland

Marinebasis van Porto Palermo

In de baai van Porto Palermo ligt ook een geheimzinnige marinebasis. Je kunt de ingang van de tunnel vanaf het strand en het fort van Ali Pasja goed zien. Deze Porto Palermo-basis met spannende tunnel is in 1969 gebouwd als thuisbasis voor snelle aanvalsvaartuigen. Dit jaartal is geen toeval: in 1968 was de Sovjet-Unie het toenmalige Tsjecho-Slowakije binnengevallen en Albanië – dat in 1961 al met de Sovjet Unie had gebroken – stapte meteen uit het Warschaupact. De vrees voor een vijandige inval was groot. In deze marinehaven in de rotsen lagen alleen vaartuigen voor de kustverdediging met korte afstand raketten. Het Albanese leger had ook onderzeeërs van de Whisky-klasse voor lange afstanden, die waren gestationeerd in een andere haven, de marinebasis Pashaliman in de baai van Vlora. Sinds 1998 werden ze niet meer ingezet; al heb ik daar in 2014 nog menig onderzeeërs aan de ketting zien liggen,; roestig, slecht onderhouden, met minimale personeelsbezetting (alleen een commandant). 

Porto Palermo. Marinebasis, 2014. 
Porto Palermo. Marinebasis, 2014. Foto H. Zonderland.

Navo oefeningen in Porto Palermo

Albanie is sinds 2009 lid van de Navo. De basis van Porto Palermo is daarna enkele malen gebruikt voor gezamenlijke oefeningen met andere Navo-landen. In april 2013 nam het Amerikaanse schip Monterey deel aan een vier uur durende oefening waarbij de capaciteiten van de Albanese zeemacht in Porto Palermo werden getest. Bij de oefening waren Albanese mariniers betrokken, die moesten reageren op gesimuleerde noodoproepen en meldingen van verdachte activiteiten. Tijdens de Albanese Lion-oefening van 2014 voerden 600 Albanese mariniers met vier schepen samen met Britse troepen een amfibische aanval uit op Porto Palermo. Ook in de dorpen Biza, Zall-Herr, Kuçova en Pashaliman bij Vlora vonden toen marineoefeningen plaats. De laatste Navo actie in deze baai was in 2020.

De executie

De ‘executie’ van aflevering #6 van ‘Wie is de mol?’ vindt plaats in de kuststad Saranda. Wij hebben diverse blogs geschreven over deze zuidelijke stad en geven hierbij de links voor meer achtergrond informatie.

Badplaats Saranda in de Lente

Vijf zomers in kuststad Saranda

Zie ook onze info over de reisbestemming: Saranda

En lees ook ons blog: Een onvergetelijke familievakantie in Albanië die deels in Saranda plaatsvond.

HIDM Aflevering #5

Benieuwd naar Aflevering 7? Lees de blog: Hier was de Mol in aflevering #7 | het Albanese platteland; Ksamil, Gjirokaster

4 Replies to “Hier was de mol! | Aflevering #6 | Porto-Palermo & Marine basis”

Ischa
februari 11, 2022
Aflevering 5 mist nog... is er iets misgegaan?
Beantwoorden
    Poli Loman
    februari 12, 2022
    Dag Ischa, Bedankt voor het lezen van onze blogs. De goed oplettende lezer heeft idd aflevering 5 gemist. Morgen avond, voor de aflevering #7 begint, hopen we die klaar te hebben. Deze blog liep helaas een week of twee vertraging op... Bedankt voor het melden. :)
    Beantwoorden
    Poli Loman
    februari 12, 2022
    Aflevering #5 widm is toegevoegd!
    Beantwoorden

Geef een antwoord

Note: Comments on the web site reflect the views of their authors, and not necessarily the views of the bookyourtravel internet portal. You are requested to refrain from insults, swearing and vulgar expression. We reserve the right to delete any comment without notice or explanations.

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn ondertekend met *