Wandelen in Valbona

Valbona wandelen is een van de mooiste ervaringen in het noorden van Albanië.Het ligt doodstil en prachtig aan een wilde rivier temidden van de Albanese Alpen. Je kunt er fantastisch wandelen in het nationale park Valbona. Er is goede accommodatie en je kunt er de lokale specialiteit ‘fli’ eten op terrassen met uitzicht op besneeuwde bergen. Er zijn ook nadelen. Het is a hell of a job om er te komen, er zijn geen winkels, er is echt helemaal niets te beleven behalve wandelen en lekker eten. Er wordt ook gebouwd in de snelstromende rivier. Een Albanese firma bouwt kleine waterkracht-centrales, die de rivier en de watervoorziening van het dorp ondermijnen.

Moet je daar dan wel naartoe? Ja, beslist, zodra het weer kan. Neem die moeilijke route, het kost je een paar uur reizen met prachtige uitzichten, wat maakt het uit. Kies een aantrekkelijk guesthouse of hotel uit en reserveer een verblijf van minstens drie dagen. Maak dan op je gemak alle wandelingen naar dorpjes in de omgeving: Cerem, Rragam, Kukaj.

Loop over de Valbona-pas naar Theth. Of begin aan een van de twee lange afstand bergwandel-routes die Valbona aandoen, de Peaks of the Balkans en Via Dinarica. In dat geval moet je je wel grondig voorbereiden, door de bergen wandelen met volle bepakking is een heel ander verhaal. Neem contact met ons op als je een reis op maat door Albanië wil samenstellen, dan kunnen we deze wandeling voor je meenemen in het reisplan.

Valbona vroeger

Het kan snel gaan met de ontwikkeling van een dorpje. De Nederlandse fotograaf Bert Spiertz trok in 1994 met zijn camera naar Valbona, wat toen een enorm avontuur was met grote risico’s. Er was geen vervoer en hij kon er alleen maar door stom toeval komen, door met het mini-busje van een paar Israëlische bergbeklimmers mee te reizen. Het groepje klimmers logeerde heel primitief in twee huizen van inwoners van Valbona; geen hotel te vinden in de wildernis.

Hij maakte de volgende dag de lange bergwandeling van Valbona naar Theth door de sneeuw en met twee berggidsen; een barre tocht waar Bert smakelijk over schrijft in zijn reisverslag ‘De Vervloekte Bergen’. Na het passeren van de Valbona-pas duurde het nog uren voor de groep met veel eigenwijze individuen aankwam in Theth; men verdwaalde voortdurend in de bossen op de hellingen.

 

Zelf kwam ik pas in 2011 in Valbona, na diezelfde lange bergwandeling van Theth naar Valbona over de Valbona-pas. Het Albanese Alpengebied was nog steeds niet echt ontdekt en de accommodatie in Valbona was beperkt tot een net afgebouwd houten hotelletje van Alfred Selimaj en zijn Amerikaanse vriendin Catherine Bohne, een voormalig boekhandelaarster uit New York. Zij hadden zich met z’n tweeën ten doel gesteld de prachtige vallei en de hele regio toeristisch op de kaart te zetten.

Toen ik er in 2018 weer kwam was de verrassing enorm. Er stonden maar liefst 30 hotels en guesthouses op booking.com, je hoorde overal getimmer en zag betonmolens. Was dat de bedoeling? Ik had het graag wat exclusiever gehouden…maar was toch ook blij voor al die bewoners die zo goed geld konden verdienen en niet meer naar Italië of Griekenland hoefden te emigreren om daar te werken.

Hoe kom je in Valbona?

• Van Shkodra per bus naar Koman, met de boot over het Koman-meer naar Fierza, met de bus van Fierza naar Bajram Curri en met een minibus naar Valbona.
• Van Tirana met de auto over de snelweg naar Kosovo (grensovergang Morina), via Gjakova terug naar Albanie (grensovergang Qafa Prush Bajram Curri) over Bajram Curri via de bergweg van Bajram Curri naar Valbona.

Het dorp Valbona

Valbona ligt op 1000 meter hoogte. Vijftien jaar geleden stonden hier zo’n twintig verwaarloosde, traditionele stenen huizen van twee of drie verdiepingen hoog met dikke muren om de bewoners ’s winters te beschermen tegen de kou en de metershoge sneeuw. Die huizen stonden heel ver uit elkaar zoals in veel Albanese bergdorpen, als vestingen. Veel huizen waren na 1991 verlaten omdat de inwoners van Valbona na jaren van ontberingen in deze geïsoleerde streek naar elders waren vertrokken. Tegenwoordig is het aantal huizen verdubbeld; de meeste zijn nieuw en van hout en speciaal gebouwd om toeristen in de zomer onderdak te verlenen. ’s Winters red je het vanwege de koud niet met houten chalets en kun je alleen verblijven in gerenoveerde stenen huizen en hotels.

Overal in Valbona, dat geen echt centrum heeft, heb je een geweldig uitzicht op de grijze, ongenaakbare toppen van de Albanese Alpen. Vanaf 2010 begonnen jonge, ondernemende zonen van de paar families die in Valbona gebleven waren (vaak met de familienaam Selimaj) te investeren in hun geboortedorp. Ze hadden in de stad of in het buitenland gewerkt en geld verdiend en konden investeren. Ze maakten hun familiehuis geschikt als hotel en restaurant of bouwden daarnaast een nieuw huis. Daarna begon Valbona langzaam populair te worden bij groepen vrienden en families uit de steden Tirana en Prishtina, die hier in het weekend kwamen wandelen, daarna uitgebreid dineren en drinken, bleven slapen en de volgende dag weer teruggingen. Een echte ‘geheimtip’.

Toen kwamen er buitenlandse bezoekers in Valbona. Eerst de echte pioniers, bergbeklimmers, die met een locale gids de bergen gingen verkennen en tochten maakten. Goede bergkaarten waren er nog niet, het was gevaarlijk om alleen te gaan wandelen en klimmen. Twee Zwitsers, Christian Zindel en Barbara Hausammann, beide ervaren bergbeklimmers, waren zo enthousiast over de mogelijkheden van dit ‘terra incognita’ dat ze in 2009 een kaart en een gidsje van het gebied maakten om het wandeltoerisme te stimuleren. Hun ‘Hiking Guide for Northern Albania’ was een groot succes.

Daarna werd Valbona een pleisterplaats op twee nieuwe spraakmakende lange internationale wandelroutes (zie Peaks of the Balkans en Via Dinarica) en dat leidde tot heel veel nieuwe overnachtingen van individuele bergbeklimmers en groepen wandelaars. Valbona is een zeer langgerekt dorp met een autoweg langs de rivier, de Rruga Azem Hajdari, die een paar kilometer lang is. Verwacht geen gezellig centrum – in Nederland heet zoiets een lintdorp-  er is alleen een administratief centrum en een politie- en gezondheidspost.

Er zijn nu zo’n dertig B&B’s en hotels en deze guesthouses liggen in drie tot vier clusters langs de autoweg verspreid, met telkens zo’n drie kilometer ertussen. Je moet dus eigenlijk in groepsverband reizen met een busje of zelf een auto hebben omdat je anders kilometers over de autoweg moet lopen voor cafe- of restaurantbezoek en voordat je aan bergwandelingen en bezoeken aan andere dorpen kunt beginnen.

Valbona is nu – net als Theth –  uitgegroeid tot een echte ‘hub’, een centrum voor wandelaars en bergbeklimmers. Ik verbleef in 2018 en 2019 een paar dagen in pension Natyra en sprak elke dag met buitenlandse toeristen die daar een of twee nachten logeerden. Reizigers kwamen en gingen via een overbekend patroon. De meeste jongeren, veel stelletjes, kwamen in groepjes lopend uit Theth: anderen waren net aangekomen met de boot over het Konan-Meer en gingen de dag erna wandelen naar Theth. De meeste oudere bezoekers maakten een rondreis door Albanie en Kosovo,  arriveerden per auto en maakten de gemakkelijke wandelingen naar kleine dorpjes in de omgeving.

Nationaal Park Valbona

De Valbona-vallei ligt in het Nationaal Park Valbona, 80 km2 groot en een van de mooiste natuurgebieden van Albanië; het begint 22 km ten NW van het stadje Bajram Curri. Het is een gebied van zeldzame schoonheid. Het Valbona-dal heeft een lengte van bijna dertig kilometer; smeltende gletsjerstromen in de lente banen zich een weg door de kloven van kalksteen op weg naar de Valbona rivier en dat heeft een woeste, twee tot drie meter brede en vijftig meter diepe kloof gecreëerd met prachtige rotslandschappen met bossen en bijzondere plant- en diersoorten.

Het Valbona-dal is het koudste deel van Albanië. Er valt in de winter relatief veel regen en sneeuw in de vallei en er ligt al sneeuw vanaf eind oktober tot en met maart. De zomer is vrij koel, maar in juli en augustus is het er heerlijk wat temperatuur betreft. De rivier mondt samen met een aantal andere stroompjes uit in het meer van Xhema en is verantwoordelijk voor de gehele watervoorziening in het dorp Valbona en de hele omgeving. Het gebied heeft een echt Alpien klimaat en daarom kun je het voorjaar beleven tijdens de zomer en nog prachtige bloemen zien die nergens anders voorkomen.

 

Waterkrachtcentrales

Je komt de Valbona-vallei binnen via de weg vanaf het stadje Bajram Curri en passeert verschillende kleine buurtschappen. Hier is men begonnen met de bouw van verschillende kleine hydro-elektrische centrales in de rivier. De bevolking heeft protest aangetekend, niet omdat ze tegen het opwekken van energie door waterkracht is maar door de manier van bouwen: via ondergrondse pijpen. De loop van de wilde ongerepte Valbona-rivier werd ingrijpend beïnvloed en de watervoorziening in de dorpen kwam daardoor in gevaar.

De hele bouw is in handen van een grote Albanese bouwfirma. Overal staan vrachtwagens, zijn wegen langs de rivier afgezet en liggen enorme pijpen. De protesten van de bewoners hebben geleid tot TOKA, een organisatie voor het behoud van de Albanese Alpen die werd opgericht in juni 2016 in Tirana and Valbona Valley National Park, Albanië, met als oprichters de lokale gemeenschap, biologen, toerisme-experts en andere gepassioneerde supporters. In het Albanees betekent “Toka” “land” of “aarde” – met diepe verbondenheid. Je kunt er bij zweren, zoals in “Pasha Ketë Tokë” – “Ik zweer bij dit land.”.

TOKA had succes: er kwam een officiële uitspraak van het Albanese gerechtshof dat de vestiging van de waterkrachtcentrales illegaal is (vormfout, procedurekwestie; het contract is formeel verlopen). Je zou dan denken dat de bouw zou stoppen. Maar nee – de bouw ging gewoon door! De wanhopige dorpsbewoners van de Valbona vallei kregen te horen dat ze in Tirana in beroep moesten gaan. Hun advocaten trokken zich terug omdat ze werden ontslagen als ze voor de bewoners-belangen bleven opkomen. Het is als ik langsrijd in 2019 wel schrikken van de bouwactiviteiten, er komen ook honderden huizen bij. Het ergste vind ik een enorm hotel met vijf verdiepingen in aanbouw op een van de mooiste plekken langs de rivier.

Wandelmogelijkheden Valbona:

1. Valbona is te bereiken via deze twee lange afstandswandelingen: Peaks of the Balkans en Via Dinarica.

De Peaks of the Balkans:

is een wandeltrektocht door de bergen van Albanië, Montenegro en Kosovo. De term ‘Peaks’ suggereert voort durend beklimmen van bergtoppen, maar dat klopt niet; het is een zware wandeltocht over ongebaande paden op hoogten tussen de 670 en 2300 m, door valleien, langs bergmeren en over bergpassen. De hele tocht van 190 km lopen duurt veertien dagen; de meeste wandelaars lopen echter slechts een deel van de route. Twee populaire etappes zijn Theth-Valbona v.v. en Theth-Vusanje (Montenegro) v.v. Voor een beschrijving van de hele tocht zelf zie de website www.peaksofthebalkans.info

De Via Dinarica:

is een nieuwe 1260 km lange wandelroute door de Dinarische Alpen, het kalksteen-gebergte in de westelijke Balkan. Een wandelpad dwars door Balkanlanden, door een gebied waar 20-25 jaar geleden nog bloedige oorlogen woedden, is bijzonder. De hoofdroute, de ‘witte route’ loopt door de bergen van Slovenië via Kroatië, Bosnië Herzegovina en Montengro naar Albanië en wordt binnenkort uitgebreid naar Kosovo en Macedonië. De Via Dinarica is in 2014 van start gegaan door allerlei bergwegen, oude herderspaden en militaire routes in diverse landen met elkaar te verbinden.

Onderweg overnachten wandelaars in berghutten en gasthuizen.Wanneer de twee andere routes zijn voltooid, de ‘blauwe route’ langs de kustlijn en de ‘groene route’ door kleine dorpjes in de heuvels, loopt de Via Dinarica ook door Servië en verenigt zo acht afzonderlijke Balkanlanden.[w]www.via-dinarica.org Eén etappe van de Via Dinarica loopt door Noord-Albanië, van Theth naar Valbona en vervolgens naar het drielandenpunt (Albanië, Montenegro en Kosovo) Zla Kolata (Kollata e Keqe), over de hoogste (2534 m) berg van Montenegro, naar Zalli i Rupes in Kosovo. In mijn reisgids over Noord-Abanië vertel ik veel meer over deze twee lange wandelingen.

2. En verder zijn de wandelingen van en naar Theth heel populair.

Wandelen van Theth naar Valbona

Het wandelpad van Theth naar Valbona is tegenwoordig druk en populair. Tien jaar geleden moest je een gids inhuren om het pad te kunnen vinden, maar de route is nu goed bewegwijzerd en verdwalen kan niet meer. Gasthuizen in Theth bieden mogelijkheden om je bagage op een paard te laden, er gaat dan een bewoner met het paard mee naar Valbona. De afstand van Theth naar Valbona is 20 km en je doet er gemiddeld zes tot zeven uur over. Vanuit Theth is de tocht zwaarder dan vanuit Valbona.

Je klimt van 600 m naar 1800 m, dat is 1200 m constant klimmen via een bochtig ruw stenig pad door de bossen. Je bereikt de pas van Valbona gemiddeld na vier uur constant klimmen. Op de pas aangekomen moet je zeker ruim de tijd nemen om van het uitzicht naar beide zijden te genieten: aan de ene kant ligt de Shala vallei met Theth, aan de andere kant de Valbona vallei met de dorp Ragam en Valbona. Beide valleien zijn geflankeerd door een hoog woest grijs kalkgebergte (met sneeuw op de toppen) boven de 2000 m.

Daarna begint een lange afdaling via een smal pad langs gruizige hellingen met losse steentjes waarbij je goed moet opletten dat je niet uitglijdt. De weg gaat verder naar beneden, zigzaggend over losse rotsen en open alpenweiden. Hier zijn de eerste kleine cafeetjes op de route zoals Café Simoni. Via een smal pad loop je langs de met houten hekken afgeschermde boerderijen van het dorpje Rragam. Hier zijn nog meer cafeetjes, gasthuizen en campings.

Dan kom je beneden aan bij de uitgedroogde rivierbedding van de Valbona en moet je nog een wandeling van zeker een uur maken door de rivierbedding, die bestaat uit een eindeloze witte zoutachtige vlakte met lage groene dennenbomen, met links en rechts zicht op de bergen, tot je bij het dorp Valbona aankomt. Terwijl je na de wandeling met een biertje aan het uitpuffen bent, is de bewoner van Theth alweer op de terugweg met zijn paard. Hij moet de hele weg weer teruglopen en voor het donker terug zijn.

 

Wandelen van Valbona naar Theth

Wandelen van Valbona naar Theth is de meest populaire wandelroute vanuit Valbona. De wandeling is gemakkelijker dan vanuit Theth; Valbona ligt hoger; je klimt minder meters, de hellingen zijn langer en minder steil. De meeste wandelaars vertrekken ’s morgens vroeg en komen aan het eind van de middag aan in Theth. Je vertrekt bij het einde van de autoweg (Hotel Margjeka, Fusha Gjes) en loopt eerst een half uur door de prachtige surrealistische kurkdroge rivierbedding van de rivier de Valbona. Na ongeveer een half uur klim je naar boven naar het dorp Rragam en loop je op een pad langs de hekken van de oude boerderijen.

Er zijn langs de route kleine uitspanningen waar je kunt lunchen met door de boeren zelf gemaakte pannenkoeken-specialiteit die fli heet, heerlijke schapenkaas en çaj mali, bergthee. Voorbij Rragam neem je een smal langzaam stijgend pad over berghellingen naar de Valbona-pas op 1680 meter hoogte. Het uitzicht op de bergen aan de overkant van de Valbona is overweldigend. De lange afdaling naar Theth loopt via een kronkelende weg door bossen tot je uitkomt in Gjelaj, het eerste gehucht dat deel uit maakt van het dorp Theth. De route is goed bewegwijzerd. Je kunt overnachten in Theth en de volgende dag met een minibus in drie uur terugreizen naar Shkodra.

Waar overnachten in Valbona?

Accommodatie In Valbona is er tegenwoordig genoeg. Ik meldde al dat je kunt kiezen uit wel dertig hotels en guesthouses en natuurlijk kun je in Valbona ook prima kamperen. Diverse campings kun je vinden bij Rragam. Hieronder een omschrijving van enkele hotels en guesthouses waar ik zelf ooit overnacht heb of waarvan ik aanbevelingen van vrienden gekregen heb.

Guesthouse Natyra

Dit is mijn favoriete eenvoudige guesthouse, dat midden in het langgerekte dorp ligt. Eigenaar Avdi Selimaj heeft een restaurant met een heerlijk terras gebouwd en een guesthouse dat bestaat uit drie huisjes met elk twee kamers met vier bedden. Je kunt er een simpel diner bestellen; op het menu staat meestal groentesoep, fasule (een bonenschotel), salade en maze (kaas met maismeel).

Ook biedt Natyra op het terras met uitzicht op de majestueuze bergen een uitgebreid en traditioneel ontbijt met koffie, brood,  honing, omelet met tomaat, kaas en komkommer… en een klein glaasje raki. Om de dag gepast te beginnen.

Guesthouse Rilindja

Alfred Selimaj is de eigenaar van het Guesthouse Rilindja, een hotel met diverse houten chalets. Het ligt het verste weg van de bergwandel-route naar Theth. Ik ben hier in 2011 geweest, toen het houten hotelletje net klaar was. Rilindja heeft een toeristische functie; het verkoopt goede actuele kaarten, reisgidsen en plattegronden van de omgeving en regelt gidsen die de bergen goed kennen en met je meegaan op tochten. Het guesthouse ligt vlak bij een mooi meertje, het meer van Xhemes, te bereiken met een korte wandeling.

(Het guesthouse Rilindja is elders op deze blog al afgebeeld)

Kol Gjoni Guesthouse

Je kunt met groepen goed overnachten bij de traditionele stenen kulla van Kol Gjoni, die is verbouwd tot guesthouse. Je slaapt dan in bedden op de boerderij. Zijn guesthouse heeft grote aantrekkingskracht want Kol Gjoni – vaak fotogeniek gekleed in de dracht  van de streek-  woont hier ook echt en is boer gebleven. Hij heeft schapen en bijen en zijn akkers staan vol aardappels. (Het Kol Gjoni guesthouse  is elders op deze blog al afgebeeld)

Hotel Margjeka

is in 2017 gebouwd door de familie Margjeka die hier diep in de bossen een eigen huis had. Het staat heel afgelegen aan de rand van het dorp, waar de autoweg ophoudt en de bergen beginnen. Het hotel is een goede uitvalbasis voor de wandelroute van en naar Theth. Ik ging ’s avonds vaak een afzakkertje halen bij hotel Margjeka. Het nieuwe hotel is gebouwd in de vorm van een grote kulla, van bruingrijze steen, met kleine raampjes die goed passen in de omgeving en bij de originele huizen. Het ligt fantastisch met uitzicht op de bergen.

Binnen in het restaurant zitten zowel groepen buitenlanders als Albanese families aan het diner. Je kunt ook buiten op het terras zitten met de bergen op de achtergrond. Bestel dan koffie, raki kumbulle (pruimen) en walnoten-cake en mijmer over de geschiedenis van deze plek. Over hoe het hier dertig jaar geleden was, doodarm en liggend in een verre uithoek van een geïsoleerd land. De autoweg naar Kosovo in 2010 heeft de zaak van het toerisme hier heel veel goed gedaan!

Tip van Poli: Koop Gerda’s gids van Noord Albanië voor veel meer info over Valbona en omgeving. Via deze link kom je direct bij bol.com.

 

Lees ook onze andere blog over Valbona: klik hier

Wandeltochten in de omgeving van Valbona, naar de dorpen Rragam, Kukaj en Cerem.

Zie ook onze Expeditie reis naar Valbone en omgeving.