ksamil-albanie

Ksamil, de beroemdste Albanese bestemming

Nieuw: een zomerserie over de Albanese stranden 

De stranden van Albanie werden tien jaar geleden – toen het toerisme naar het land eindelijk op gang kwam – een ‘geheimtip’. Het nieuws dat er in Albanie prachtige ongerepte zandstranden waren langs de hele lange kustlijn, dat op die stranden aan de Ionische zee palmen stonden en het water turquoise kleurig was, werd heel snel overal bekend. Eerst alleen bij avonturiers, individuele backpackers die reisden met het lokale vervoer. Toen trendsettende Amerikaanse en Engelse tijdschriften als The Guardian en The New Yorker reportages publiceerden kwam het internationale party-publiek ook een kijkje nemen.

Toen arriveerden de ‘gewone toeristen’ die het aandurfden om een auto te huren en zich in het gevaarlijke Albanese verkeer te storten; later kwamen hele groepen jongeren via reisorganisaties. Ook Kosovaren die zelf geen stranden hebben wisten ’s zomers de weg naar de kust van hun buurland te vinden. Allemaal op zoek naar die ongerepte zandstranden, met rustieke accommodaties die direct aan het water lagen en waar je uitstekend vis kon eten.

Tien jaar later is die exclusiviteit van de beginperiode van ‘die laatste ongerepte stranden van Europa’ natuurlijk wel verminderd. Nieuwe asfaltwegen verbinden alle kustplaatsen met elkaar, terwijl delen van de kustlijn volgebouwd zijn met hotels, restaurants en vakantiehuizen. Er is een swingende en bruisende party-cultuur ontstaan op sommige stranden die heel erg lijkt op wat de Spaanse en Griekse eilanden te bieden hebben. Duizenden jongeren boeken reizen met goedkope vliegtickets in de zomer en verblijven twee weken een luxe resort met zwembad in Saranda of Durrës.

Toch blijven er nog meer dan genoeg rustige en mooie plekken over. Je moet ze alleen wel weten en je moet niet in juli of augustus gaan, dan is alles volgeboekt.

De komende weken laat ik jullie uitgebreid kennismaken met de Albanese stranden. Ik verkeer in de bijzondere situatie dat ik alle stranden van Albanië in alle perioden na 1970 bezocht heb. Ik verbleef in de communistische jaren als ‘politiek toerist’  in een bewaakt vakantie-complex op het strand van Durres in een Spartaans ingerichte kamer (douches en toiletten op de gang) met elke dag wel bustochten naar fabrieken en coöperaties. Van het strand genieten was vooral ’s morgen vroeg en ’s avonds laat aan de orde. 

In de anarchistische jaren negentig logeerde ik in badplaatsen gewoon bij mensen thuis; de staatshotels waren allemaal dicht. De prachtige zandstranden lagen vol afval, bij primitieve barretjes kon je alleen bier krijgen; strandstoelen en parasols ontbraken. 

Na 2000 bouwden ondernemende Albanezen de eerste vakantiehuisjes en hotelletjes en pas na 2010 kwam de luxe voor de binnen- en buitenlandse toeristen: guesthouses, grote hotels en appartementencomplexen met zwembaden, goede strandvoorzieningen, bars, clubs, uitstekende visrestaurants, flaneer-boulevards. 

Ik bespreek de Albanese stranden van Zuid naar Noord en begin bij de meest zuidelijke badplaats aan Albanese Riviera, Ksamil. Ksamil ligt 18 km ten zuiden van Saranda, vlak bij de Griekse grens. Volgende week de stranden van Saranda!

ksamil
De turquoise stranden van Ksamil
ksamil
Het meest gefotografeerde deel van Ksamil, strand Guvat.
ksamil
Zo helder is het water in Ksamil
ksamil
De zonsondergangen zijn magisch in Ksamil.

Kennismaking met doodstil Ksamil 

Mijn allereerste kennismaking met het strand van Ksamil was in de zomer van 1985, de grote leider Enver Hoxha was net overleden. Ik was reisleidster, je kon Albanie alleen met een groepsreis bezoeken en met veertig politiek geïnteresseerde Nederlanders vertrok ik ’s morgens heel vroeg vanuit Saranda om een bezoek te brengen aan de beroemde Grieks Romeinse archeologische opgravingen van Butrint. De bus reed langs een van de mooiste stukken van de Albanese Riviera, vlak bij de Griekse grens. Aan beide kanten van de smalle weg was er een grandioos uitzicht op watervlaktes: links op de groene lagune van Butrint, rechts op de turquoise-kleurige Ionische Zee. Je kon in de verte het Griese eiland Korfoe zien liggen. 

We reden door eindeloze heuvels met citrusplantages en de Albanese tolk vertelde de groep in de bus de geschiedenis van die vruchtbare heuvels. Ik kende dat verhaal allang natuurlijk. Partijleider Enver Hoxha had in de jaren zestig een nieuwe slogan en een grote massa-campagne gelanceerd “Maak de heuvels en bergen net zo vruchtbaar als de vlakten”. De kleine lapjes grond van boeren in de moerassige vlakten waren na 20 jaar communisme met veel moeite gecollectiviseerd tot coöperaties en daarna tot staatsboerderijen; nu waren de dorre en onvruchtbare heuvels aan de beurt. 

In vier jaar tijd, van 1969 -1973 gingen vijftigduizend vrijwilligers, jongeren uit alle delen van het land, elke zomer meedoen aan de campagne om de onvruchtbare heuvels te veranderen. Scholieren, studenten en fabrieksarbeiders legden maandenlang terrassen aan in de heuvels rondom Ksamil, heel zwaar werk waarvoor tonnen aarde moesten worden verplaatst met als enige gereedschap pikhouwelen en schoffels. De jongeren overnachtten in de dorpjes in de omgeving. Op al die terrassen plantten ze later 20.000 sinaasappel- en 100.000 olijfbomen. Door al deze inspanningen werd Ksamil in korte tijd een belangrijk landbouwcentrum waar veel inwoners werk vonden. Iedereen in Ksamil werkte in de fruitteelt, in landbouwcollectieven of in de staatsfabrieken. De tolk besloot zijn  verhaal met een mooie slotzin: ‘Als de sinaasappelbomen in bloei stonden, rook heel Ksamil naar sinaasappelbloesem….’

Albanese gratis arbeiders die de legume terrassen aanlegden.
Albanese vrijwilligers (gratis arbeiders) leggen terrassen aan.
ksamil terrassen
De terrassen in de communistische jaren.

Na het bezoek aan Butrint reed de bus niet zoals gebruikelijk terug naar het staatshotel in Saranda voor de lunch. De tolk had een verrassing voor ons. We stopten in het dorpje Ksamil, vlak bij de zee. Op de mooiste plek van het dorp, op een heuvel, stond een fraai gastenverblijf van twee verdiepingen dat alleen gebruikt werd door Enver Hoxha en hooggeplaatste partijleden, met een enorm terras en een fantastisch uitzicht op zee en op de drie beeldschone eilandjes voor de kust. 

Er stond een uitgebreide lunch voor ons klaar. We mochten daarna gaan zwemmen.

Via een heel lange marmeren trap daalden we af naar beneden, naar een piepklein strandje waar we de enige bezoekers waren. In de hele verre omtrek was er helemaal niemand. Er lagen ook geen vissersbootjes. Het was doodstil. Veel tijd om rustig te mijmeren over deze goddelijke plek kreeg ik niet. Twee gasten trapten na het zwemmen in een zee-egel en konden door al die naalden niet meer lopen. Een Nederlander probeerde zwemmend een van de eilandjes te bereiken maar raakte halverwege in de problemen. Geregel en gehannes met pincetten en paniek verdrongen al snel deze eerste kennismaking met dit paradijsje. Maar vergeten deed ik het niet. 

ksamil
Luchtfoto van Ksamil waar twee van de vier eilanden afgebeeld zijn.

Ksamil verandert…

In de periode na de omwenteling kwam ik – in de bus of auto op weg van Saranda naar Butrint – regelmatig weer door Ksamil. De omgeving veranderde. De heuvels met de rijen sinaasappelbomen die duizenden vrijwilligers hadden geplant verkommerden en verdroogden in enkele jaren omdat niemand meer op een collectieve boerderij of staatsboerderij wilde werken. De heuvels rondom Ksamil werden weer net zo droog en onvruchtbaar als toen. De grenzen waren open, jonge mannen vertrokken massaal naar Griekenland en Italië om te gaan werken. 

Ook Ksamil maakte een ongekende metamorfose door. Eind jaren negentig was de stilte voorbij. Ksamil was geen slaperig dorpje meer, integendeel. De mannen die in Griekenland en Italië hadden gewerkt kwamen met geld terug en gingen bouwen. Eerst huizen voor zichzelf en hun familie. Daarna gingen ze investeren in het toerisme. Vrachtwagens met stenen en sanitair reden af en aan en cementmolens zorgden al snel voor nieuwe gebouwen met vele verdiepingen. De meeste waren hotels. Het fraaie dorpje werd in razend tempo volgebouwd met vakantieverblijven, hotels en restaurants. Lelijke kolossen. Restaurants met plastic stoelen. We stopten niet meer in Ksamil op de heenweg naar Butrint en ook niet op de terugweg naar Saranda. De metamorfose van het ooit zo ongerepte paradijsje tot een lelijk soort Ibiza ging te snel en was me te confronterend.

Ksamil werd hot 

Ik kocht in 2017 op Tirana International Airport een nummer van ‘Travel’ een tweetalig glossy toeristenmagazine (Albanees/Engels) vol prachtige foto’s. Gewoon leuk, om te lezen in het vliegtuig. Daar stond een artikeltje in met de titel “The most famous Albanian destination of the world”. Ik werd nieuwsgierig. Wat zou die bestemming zijn? Het bleek over Ksamil te gaan! Het artikel begon met: 

‘Wat kunnen we zeggen over Ksamil? Alles is al gezegd, Ksamil heeft zichzelf overtroffen. 

Iedereen wil naar Ksamil gaan. Iedereen wordt verliefd op die schattige kleine eilandjes voor de kust en neemt de krankzinnige drukte van de maanden juli en augustus voor lief. Ze willen er gewoon zijn’. 

Het artikel besprak uitgebreid de vele geweldige zandstranden van Ksamil en al hun fantastische faciliteiten, noemde de top vijf visrestaurants en benadrukte dat je beslist tussen al dat strandplezier door ook niet moest vergeten een bezoek te brengen aan de drie eilandjes vlak voor de kust, met hun specifieke begroeiing en puntige rotsige strandjes met onbekende grotten. Ik besloot bij mijn volgende bezoek nu eens wel te stoppen in Ksamil. 

ksamil
Knipsel uit het Travel magazine.

Terug in Ksamil 

In de zomer van 2018 was ik voor het eerst in lange tijd weer in Ksamil, met de auto. We reden niet zoals gewoonlijk door naar Butrint maar stopten er nu, midden op het dorpsplein. Het viel me op dat ik het helemaal niet meer lelijk vond. Er was een toeristen- informatie-bureau waar ik een plattegrond van Ksamil kocht, die ik met grote belangstelling bestudeerde. Ik keek meteen of de Hoxha-villa op de top van de heuvel aan de kust er nog stond. Zo te zien wel! Die plek waar we in de communistische tijd hadden geluncht, de trap waren afgedaald en hadden gezwommen. We liepen meteen naar boven, laverend langs tientallen vakantiebungalows en langs allerlei winkeltjes. Het dorp had beslist sfeer, ik moest mijn mening over Ksamil herzien. 

De Hoxha-villa van toen heette nu blijkbaar Hotel Majestic maar zag er toch heel anders uit dan in mijn herinnering en een schimmige foto. We liepen naar binnen en ik dacht eerst dat het gebouw intact was gebleven maar in stijl was gerenoveerd, zo communistisch deed het aan: brede trappen, wit marmer, een enorme eetzaal en een terras voor honderd man terwijl er helemaal niemand zat. Ook de twee eigenaars reageerden in communistische stijl en niet erg vriendelijk: entree alleen voor gasten!

ksamil
Hotel Majestic in Ksamil, gebouwd op dezelfde plek als waar Hoxha-villa stond.
ksamil
Uitzicht vanuit het voormalig Enver Hoxha vakantiehuis.

Toen ik mijn nostalgische verhaal uit 1985 vertelde bonden ze meteen in. Het waren een Albanese man en zijn Macedonisch-Albanese vrouw. Ze hadden hun hele leven in Amerika gewoond en waren meteen na de omwenteling teruggekomen om in de oude woonplaats van de man een hotel te bouwen en een nieuw leven in hun geboorteland te beginnen. Het hotel met het prachtige uitzicht op de drie eilandjes was niet de originele Hoxha villa waar ik in 1985 geluncht had, die was toch afgebroken. Het hotel stond wel precies op dezelfde plek. De hoteleigenaar uit Ksamil was in 1966 op 18-jarige leeftijd samen met zijn 25-jarige oom het regime ontvlucht en naar Korfoe gezwommen. In Ksamil is de afstand tot Korfoe in Griekenland het kortste, zo’n twee kilometer, maar de stroming was heel sterk en verraderlijk. Urenlang hadden ze gezwommen en uiteindelijk hadden de lichtboeien en de zoeklichten van de kustwacht overleefd en kwamen in Korfoe aan land. Zijn spectaculaire vluchtverhaal had enige jaren daarvoor in het tijdschrift GEO gestaan.

Ik liep naar het terras en zag tot mijn verrassing dat de lange marmeren trap die naar het strandje beneden leidde het enige was dat nog aan vroeger deed denken. En natuurlijk de drie groene eilandjes, die lagen ook nog te pronken in de azuurblauwe zee. Voor de rest was alles, alles anders. Ik zag links en rechts onafzienbare zandstranden, honderden palmbomen, rijen moderne ligstoelen, prachtige parasols, mooie gebruinde en slanke badgasten en hoorde het geluid van motorbootjes die naar de eilandjes voeren en flarden opzwepende muziek die uit alle restaurants kwamen. 

ksamil
Het is volop genieten in Ksamil.

Naast me vertelde het Albanees-Amerikaanse echtpaar dat hun droom om een heel nieuw leven op te bouwen in Ksamil niet vanzelf ging en dat ze veel tegenslag hadden meegemaakt. Hun hotel trok ondanks de unieke plek en het geweldige uitzicht vanuit hun terras maar weinig bezoekers. Dat kwam volgens hen omdat er alleen privé stranden met eigen ligstoelen en parasols waren en geen enkel vrij strand, waardoor potentiële gasten toch liever kozen voor een van de vele accommodaties aan zee. 

Later las ik de snoeiharde oordelen van hun schaarse gasten op de website Booking.com. Plek en terras fantastisch maar … geen sfeer, slecht onderhoud, onaardige eigenaren die vol onbegrip op klagende klanten reageerden, povere faciliteiten… Ik was benieuwd of het hotel er bij mijn volgende bezoek nog staat….met deze eigenaren….

De stranden van Ksamil 

Ksamil heeft verschillende mooie zandstranden, allemaal gegroepeerd langs het schiereiland. Echt groot is Ksamil niet, het is een wat langgerekt typisch Albanees dorpje. Ook zijn er zandstranden ten noorden van Ksamil, iets verder weg (Harta Bay). Het strand van Ksamil is heel fijn, de zee is glashelder en het uitzicht verrukkelijk. Vlak voor de kust liggen de drie kleine eilandjes met de fraaie namen Miu, Sorkadija en Binjaket (Vertaling: De Muis, Het Hert en De Tweeling; deze eilanden liggen aan elkaar) en in de verte kan je Korfoe zien liggen.  

Op de stranden bij het centrum kan je overal ligbedden huren. In juli en augustus betaal je 1000 lek voor de hele dag voor twee stoelen en een parasol.  In de overige maanden de helft dus 500 lek. En de hele dag is ook echt de hele dag. Je kan dus rustig je handdoek laten liggen als je even wat anders wil gaan doen. Er is maar een klein stukje strand dat echt publiek is waar je met je eigen handdoek kunt gaan zonnen. Verder weg uit het centrum is hier meer ruimte voor.

ksamil
Charming Ksamil gereed om vakantiegangers te ontvangen. Foto: F. Dalipi
ksamil-strand-turquoise-water
Witte stranden en turquoise wateren in Ksamil

Over het strand lopen verkopers van hapjes en gekoelde drankjes af en aan. Verder kan je waterfietsen huren en kano’s. Hiermee zou je naar een van de eilandjes kunnen varen, maar naar het eilandje het dichtste bij de kust kan je ook zwemmen. Ook kan je mee met speedbootjes naar de iets verder gelegen eilandjes. Het is af te raden om in juli en augustus naar Ksamil te gaan, het dorp is dan echt afgeladen, alle hotels bezet en de stranden overvol.

Je kunt Ksamil heel gemakkelijk bereiken met de auto en de bus vanuit Saranda. Het dorpje ligt op de weg van Saranda naar Butrint, je rijdt door het centrum. Datzelfde geldt voor de bus: die rijdt tussen Saranda en Butrint; in Ksamil kun je uitstappen. De bus gaat frequent, zeker in het toeristen-seizoen en kost 100 lek.

Overnachten in Ksamil is eenvoudig: er zijn hotels in alle prijsklassen, met en zonder zwembaden, aan het strand en in het dorp, appartementen voorzien van badkamer en keuken.

Excursies tijdens een strandvakantie in Ksamil 

Ik zou het wel een paar dagen of zelfs een week uithouden als strandbezoeker in Ksamil. Het dorp is leuk, het heeft een interessant cultureel centrum, markten, goede restaurants. Je zit overal vlakbij: bij Saranda, bij archeologische bezienswaardigheden zoals Butrint, je kunt boottochtjes maken naar verschillende bestemmingen in de omgeving, je kunt zelfs dagtrip naar Parga en Korfoe maken (vanuit Saranda, waar ik volgende week over schrijf).

1. Butrint 

Topbestemming. Fantastische archeologische en historische schatkamer in erg mooie omgeving. Doen, en er een hele dag voor uittrekken. 

Butrint-ruines-van-boven-1400
Ruines in Butrint.
kasteel-butrint-saranda-albanie
Het kasteel van Butrint

2. Mosselexcursie

Een geweldige boottocht naar de fotogenieke mosselbanken van de lagune. Met mosselmaaltijd en witte wijn. Zie het TravellingAlbania blog van 17 mei waar Marieke Demiraku uitgebreid deze excursie beschreef. 

landschap rondom het mosselhuis butrint Albanie
Landschap rondom het mosselhuis, Butrint, Albanië.
Lekker grote mossel
De mosselen zijn groot en goed van smaak

3. Boottocht door het Vivari Kanaal 

Ik maakte deze boottocht voor het eerst in 2009 en in mijn eentje, door een gebied dat tot 1991 verboden grensgebied was en hermetisch was afgesloten van de buitenwereld. Ik was met een groep die Butrint voor het eerst ging bezoeken. Butrint is altijd prachtig en heel bijzonder, maar ik kende het al goed. Mijn oog viel op een bord met een trip naar een onbekende vesting van Ali Pasja Tepelena; voor € 10 zwichtte ik. De motorboot met schipper voer door het Vivarikanaal, langs bunkers en verlate grensposten en zette mij toen af in het riet rond de verlaten vesting van Ali Pasja. Ik dwaalde door het fort en dacht aan het leven van deze pasja die Napoleon en Lord Byron heeft ontmoet in het begin van de 19de eeuw en in opdracht van de sultan in Constantinopel vermoord werd op het eiland Pamvotis bij de Griekse stad Ioannina. 

Het was er heel stil in zijn oude fort, heel warm en heel speciaal. Later heb ik het heerlijke boottochtje nog een keer gemaakt met vrienden; toen kwam de magie van die allereerste reis niet meer terug. 

2009-Fort-Ali-Pasja-4
Fort Ali Pasja vanuit de boot.
2009-Fort-Ali-Pasja-6-
Fort Ali Pasja van binnen in.
De schipper bleef achter.
De schipper bleef achter.

4. Bezoek aan Cultureel centrum Dea 

Toen we in 2018 in Ksamil waren bezochten we het unieke culturele centrum Dea.

(De god Apollo – die zijn naam dankt aan de nabijgelegen stad Apollonia is vooral bekend als de Dea of ​​Butrint, een zeldzaam meesterwerk. Je ziet de afbeelding van deze prachtige buste eindeloos in publicaties en op ansichtkaarten! Het is snel een van de meest erkende symbolen van het oude erfgoed van Albanië geworden. Dea werd in 1928 ontdekt door de Italiaanse archeoloog Luigi Maria Ugolini tijdens dezelfde opgravingen die leidden tot de ontdekking van het oude amfitheater in Butrint. De buste stamt uit de 4de eeuw voor Christus. Wat het fascinerend maakt, is dat het mannelijke als vrouwelijke schoonheid combineert. Van voren lijkt het op een vrouw, terwijl het profiel het gezicht van een man suggereert. Het ovale marmeren beeldhouwwerk vertoont een ronde, gerimpelde kin, grote gepassioneerde ogen, een kleine mond en volle lippen).

de-drie-beelden-van-dea
De Albanese Dea in haar twee gedaanten.

Cultureel centrum Dea ligt op een zeer mooie locatie, midden in het dorp, met een royale tuin en uitzicht op de Ionische zee en de drie eilandjes. Dea was vroeger eigendom van de staat, het culturele centrum van het dorp, zoals zovele dorpen een cultuurcentrum hadden waar van alles gebeurde: lezingen, concerten, theater, films. 

De eigenaar is de beroemde Albanese componist Limos Dizdari (1942), tevens emeritus-hoogleraar muziekgeschiedenis (Zie het boek van June Emerson, Music of Albania).

Hij heeft het pand meteen na de omwenteling in 1991 samen met zijn vrouw gekocht. Heel verstandig, de onroerend goed prijzen waren toen heel laag. Het is een liefdevol onderhouden centrum waar het muzikale culturele erfgoed van Albanie wordt gekoesterd. Het voortbestaan wordt wel bedreigd door projectontwikkelaars die azen op de locatie die zeer geschikt is voor het bouwen van nog meer appartementen en hotels. 

Tot nu toe houden de Dizdari’s het vol, ze verkopen hun culturele centrum niet. Het complex heeft uitgestrekte tuinen, met bloemen, overal standbeelden, bankjes en fonteinen. Er was een uitgebreide (muziekliteratuur) bibliotheek, een concertzaal, grote vergaderruimtes en overal affiches van tentoonstellingen en concerten van de afgelopen 25 jaar. We ontmoetten de vrouw van de componist, pianiste Adriana Dizdari Priftuli, die voor ons enkele Mozart sonates op de piano speelde. 

ksamil cultureel centrum
Beeld in de tuin van het Culturele Centrum Dea in Ksamil
2018-Ksamil-entree-Dea-
Entree van het Culturele Centrum Dea in Ksamil

5. Mandarijnen-excursie 

De door vrijwilligers geplante sinaasappelbomen en de door hen aangelegde terrassen in de heuvels in de omgeving van Ksamil zijn verdwenen. Toch staan er nog steeds heel veel sinaasappelbomen in de omgeving van Ksamil. De variant die in Ksamil groeit wordt geoogst in het najaar en in de winter en de sinaasappelexcursie kan dan alleen plaatsvinden. Toeristen kunnen wel een bezoek brengen aan mandarijnen plantages dicht bij de oude stad Butrint. Boeren geven basisinformatie over hoe zij het fruit kweken. Vervolgens kunnen de toeristen deelnemen aan het plukken van het fruit en het verpakken in houten kisten. De boeren bereiden op een idyllische plek een uitgebreide lunch bereiden met traditionele fayre: byrek, tava, fetakaas, twee soorten petulla, groenten, drie soorten jam, olijven, sinaasappelsap, water en rode wijn. Tot slot is er een lezing over de teelt van mandarijnen, de geschiedenis van het dorp Xarre, de productiviteit van het bedrijf en over passie voor zonovergoten fruit.

mandarijnen-in-ksamil
Een geweldige oogst in Ksamil en omgeving als het om citrusvruchten gaat.

2 Replies to “Ksamil, de beroemdste Albanese bestemming”

Geef een antwoord

Note: Comments on the web site reflect the views of their authors, and not necessarily the views of the bookyourtravel internet portal. You are requested to refrain from insults, swearing and vulgar expression. We reserve the right to delete any comment without notice or explanations.

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn ondertekend met *