Interieur: De werkkamer en boekenkast van Enver Hoxha.

Villa Hoxha in Tirana

Tijdens de hele communistische periode waren de straten van een speciale wijk van Tirana gereserveerd voor de partijelite en hun families. De afgesloten wijk Blloku werd bewaakt door politie en geheime agenten en functioneerde als een Albanees Kremlin. De leden van het Politbureau woonden vlak bij elkaar in luxe huizen met grote tuinen en konden elkaar gemakkelijk ontmoeten. De belangrijkste personen (Enver Hoxha, Mehmet Shehu, Hysni Kapo en Ramiz Alia) hadden in hun huizen verbindingen naar ondergrondse vluchtgangen.

Blloku na 1991 

Meteen na het einde van de dictatuur in 1991 trokken inwoners van Tirana de wijk in en bekeken met verbazing de goed ingerichte huizen van de partij-elite. Exorbitante rijkdom en opzichtige protserigheid, zoals bij de Ceaucescu’s in Boekarest, was niet aan de orde, maar op maat gemaakte boekenkasten van dure houtsoorten, buitenlandse meubels en televisies, goed gevulde drankkasten met kristallen glazen en ruime badkamers had geen enkele Albanees in die tijd.

Al snel kreeg de wijk met de verlaten huizen van de partijtop een andere bestemming: ondernemende Albanezen begonnen er cafés en restaurants. Al na een paar jaar groeide Blloku uit tot hét uitgaanscentrum van Tirana. Het is nu een wijk waar inwoners van Tirana overdag op terrassen zitten, waar ze met een groep vrienden afspreken en dan gaan lunchen of dineren en waar ze ’s avonds laat uitgaan, van bar naar bar trekken en cocktails drinken. In Blloku spreek je af, ontmoet je mensen, praat je, roddel je, flirt je, check je je smartphone, drink je. Na twaalven en zeker in het weekend gaat de geluidsknop van de muziek hoger en veranderen de bars snel in drukbezochte disco’s. Overal kun je kleurrijke, levendige horecagelegenheden binnengaan, waarvan er veel met traditioneel Albanees of Italiaans design zijn ingericht. Ook hier investeerden vastgoedbedrijven in dure modewinkels, kantoor- en bankgebouwen en bouwden luxe vier sterren hotels met sauna’s en dakterrassen en kwaliteitsrestaurants. De wijk trekt daardoor vooral een koopkrachtig winkelend publiek en veel expats en toeristen. 

De villa van Hoxha: exterieur 

Lopend door Blloku kan de voormalige villa van dictator Enver Hoxha je eigenlijk niet ontgaan: het merkwaardige dubbele huis met z’n drie verdiepingen is goed zichtbaar en ligt aan drie drukke straten. Er staan geen hoge muren omheen, alleen een laag hek met een ligusterheg waardoor je van beide zijden de verschillende ingangen van het huis goed kunt zien. 

Opvallend is de voor Albanese begrippen royale tuin met wandelpaden, vijvers, fonteinen, beeldengroepen en prachtige planten, struiken en bomen. 

Overzicht huis en tuin van Enver Hoxha van boven.
Overzicht huis en tuin van Enver Hoxha. 

Het nieuwe huis is ontworpen door een onbekende Albanese architect die zich in die jaren zeventig ongetwijfeld heeft laten inspireren door China – waar Albanie toen nauwe banden mee had – en samen met Hoxha allerlei buitenlandse architectuurtijdschriften had doorgenomen. Het resultaat is bijzonder, niet erg mooi, eerder lelijk, met merkwaardige ornamenten zoals hoge smalle kolommen van gemetselde stenen die overal terugkomen.  

Tuin-villa-Hoxha-voorkant-
Tuin villa Hoxha voorkant.
Tuin en hoofdingang van villa Hoxha voorkant van het huis.
Tuin en hoofdingang van villa Hoxha. 2021.
De voormalige villa van Enver Hoxha, in de Blloku buurt in Tirana.
De voormalige villa van Enver Hoxha, in de Blloku buurt in Tirana.

Enver Hoxha, zijn vrouw Nexmije en hun drie kinderen woonden vanaf het begin in Blloku en verhuisden in 1975 naar dit grote complex. Het bestond uit een oude villa die in 1943 verlaten was door de Italiaanse eigenaar B. Daarnaast werd een groot nieuw huis met drie verdiepingen bijgebouwd, zodat hun zoons Ilir en Sokol en dochter Pranvera er ook met hun gezinnen konden wonen. 

Hoxha heeft hier de laatste tien jaar van zijn leven doorgebracht. Hij reisde zelden en bracht een groot deel van die tijd door in deze villa. Hij was jarenlang ziek, je ziet hem op veel foto’s in een rolstoel in de tuin, de ‘lulishte’ zitten. In 1985 is hij in dit huis gestorven. Er zijn films bewaard gebleven waarop tientallen partijleden in rijen staan te wachten op de oprijlaan om thuis afscheid van hem te nemen. 

Anno 1981. Enver Hoxha met zijn vrouw in de tuin van hun villa.
Anno 1981. Enver Hoxha met zijn vrouw in de tuin van hun villa.

Toen het communisme in Albanie in 1991 instortte moest de weduwe Hoxha met haar kinderen en hun gezinnen het huis meteen verlaten, met achterlating van meubels, schilderijen en veel boeken. De nieuwe regering confiskeerde het pand en liet het interieur geheel intact.

De villa van Hoxha: Interieur 

De villa – die eigenlijk uit twee aan elkaar geschakelde huizen bestaat – heeft een merkwaardige indeling en vele trappen en gangen die de verdiepingen met elkaar verbinden. Het is een doolhof. Er zijn vier verschillende ingangen. De hoofdingang met de trappen is alleen bestemd voor bezoekers met een uitnodiging voor recepties en ontvangsten. Bij binnenkomst kom je in een grote ruime hal op de begane grond waaraan verschillende ontvangstruimtes liggen: een grote vergaderzaal met de nog originele stoelen voor de leden van het Politbureau (de stoelen zijn wel opnieuw bekleed), een dinerzaal en een grote receptieruimte voor max 30 personen, die openslaande deuren heeft en zicht geeft op de tuin. Alle ruimtes hebben marmeren vloeren en zijn bedekt met Albanese en Turkse tapijten. Aan de muren hangen socialistisch-realistische kunstwerken.

Interieur: Entreehal villa Hoxha.
Interieur: Entreehal villa Hoxha. Foto H. Zonderland. 2013.
ontvangsthal-hoxha-villa
Interieur: Ontvangsthal villa Hoxha. Foto H. Zonderland. 2013.

In de kelder onder de villa liggen de ruimtes voor het personeel, de keukens en was- en strijkkamers. In een ander deel van de kelder ligt een zwembad. Ook is daar een ontsnappingsdeur die naar een tunnel leidt, waardoor de paranoïde Hoxha in geval van een aanval naar een ondergrondse bunker zou kunnen vluchten. 

Interieur: Villa Hoxha. De trap naar de 1-e verdieping.
Interieur: Villa Hoxha. De trap naar de 1-e verdieping. Foto H. Zonderland. 2013.

Met een fraaie trap bereik je de privé-vertrekken. Op de eerste verdieping in het ene huis liggen de persoonlijke vertrekken van Enver Hoxha en zijn vrouw Nexmije. Beide hadden hun eigen werkkamer, slaapkamer en badkamer. Vorm en kleur van het sanitair in het huis dragen onmiskenbaar het stempel van de jaren zeventig: bruin, rood, oranje met kleine bloemetjes. 

Ook Hoxha’s oudste zuster Fahrije woonde tot haar dood in een eigen appartement, naast haar broer en schoonzuster. Onbegrijpelijk, want Enver Hoxha had in 1945 Fahrije’s echtgenoot Bahri Omari ter dood laten veroordelen tijdens de beruchte processen tegen tegenstanders van de communisten in 1945 (die vonden plaats in het onlangs afgebroken Nationale Theater, dat toen Kinema Kosova heette). Omari was lid van de nationalistische partij en was tijdens de oorlog minister geweest in een pro-Italiaanse regering. Ondanks smeekbeden van Fahrije aan Enver en Nexmije werd het vonnis uitgevoerd. 

In de werkkamer van Enver Hoxha kun je uren doorbrengen door het bekijken van zijn grote hoeveelheid boeken met fascinerende titels die in mooie op maat gemaakte houten boekenkasten zijn gerangschikt. 

Er zijn kasten met zijn eigen oeuvre, de verzamelde werken van Hoxha (Vepra) met meer dan zeventig delen en planken met het complete werk van Marx, Lenin, Stalin en Kim Il Sung. Hoxha was een gepassioneerde lezer. Hij las Frans en kreeg elk jaar vanuit Parijs Franse uitgeverscatalogi toegestuurd en bestelde stapels boeken over alle mogelijke onderwerpen. Die staan ook allemaal in zijn werkkamer.  Honderden Franse boeken over politiek, economie, filosofie. Biografieën van Hitler, Churchill en Napoleon. 

Interieur: De werkkamer en boekenkast van Enver Hoxha.
Interieur: De werkkamer en boekenkast van Enver Hoxha. Foto H. Zonderland. 2013.
Anno 1976. Enver Hoxha-achter zijn bureau.
Anno 1976. Enver Hoxha-achter zijn bureau.
Orhan-Pamuk-voor-Hoxhas-boekenkast
Schrijver Orhan Pamuk voor Hoxha’s boekenkast.Foto H. Zonderland. 2010.

Tientallen romans, veel klassieke literatuur en ook moderne romans (die de meeste Albanezen niet mochten lezen).

En boeken over onderwerpen die je van een dictator niet zou verwachten. Zo bestelde de ijdele en immer in driedelig pak geklede Hoxha in 1976 het koffietafelboek Le costume, l’image de l’ homme. 

Een plank uit de boekenkast van Hoxha met 'Le Costume'.
Een plank uit de boekenkast van Hoxha met ‘Le Costume’. 

De woonkamers van Hoxha’s zoons en dochter in de verdiepingen van het andere huis getuigen niet van veel goede smaak. Zonder uitzondering staan hier rijen klassieke clubfauteuils en banken,  gerangschikt rondom grote ouderwetse Duitse Blaupunkt televisies met op de achtergrond metershoog kleurrijk fotobehang met cliché afbeeldingen als zonsondergangen en exotische stranden. 

Appartement van de zoon van Enver Hoxha.
Appartement van de zoon van Enver Hoxha. Foto H. Zonderland. 2013.

Geen museum

Het huis is geen museum en is niet toegankelijk voor publiek. Het wordt sinds 1991 gebruikt als officiële ontvangstruimte van de regering, dus voor banketten, recepties en ontvangsten. Albanezen en geïnteresseerde buitenlandse toeristen worden geweerd, zodat alleen de regeringselite en buitenlandse diplomaten en gasten het huis van binnen hebben gezien. Dat is heel jammer, want een bezoek aan het appartement van Enver Hoxha is een sensatie. Alles is nog in de originele staat. 

De Albanezen moeten na dertig jaar in het reine zien te komen met de tragische erfenis van de repressie- en bewakingsstaat uit het Hoxha-tijdperk. Het lukt de regering niet om het vroegere huis van de dictator daarin een rol te laten spelen. Vele voorstellen om van de villa een herdenkingsplek of geschiedenismuseum te maken en voor publiek te openen zijn steeds op niets uitgelopen.

De huidige premier van Albanië, Edi Rama, zei dat hij al een tijdje nadenkt over het “grote dilemma” van wat te doen met het huis, uit angst dat het even ongepast zou zijn om het in zijn huidige staat te houden, als een soort heiligdom, of om het volledig te vernietigen. Rama zei dat de Hoxha villa een “wow-factor” heeft die belangrijk zou zijn om te behouden wanneer het eindelijk voor het publiek wordt geopend. “Als je alles volledig uitwist zou het niet goed zijn. Het is belangrijk om zijn geest binnen te houden. Mijn punt: het moet het huis van Enver Hoxha zijn, maar alle dingen die de man haatte, zouden er moeten gebeuren”.

De Britse studio Stanton Williams Architects werkte een plan in die geest uit. De villa zou daarbij veranderen van een verboden plek, die weinigen konden bezoeken, naar een open ruimte met een museum, activiteitenruimte, café, boekhandel en kunstenaarsresidentie. Vanessa Norwood, een van de betrokken architecten, vertelde aan The Guardian: “het idee is om er een ​​plek van te maken waar alles wat Hoxha verbood wordt aangemoedigd.”  Precies zoals Rama het wilde dus. Dat plan dateerde al uit 2019; er is daarna niets meer mee gebeurd. 

Journalist Blendi Fevziu, auteur van een onthullende biografie over Enver Hoxha en bekend van zijn wekelijkse TV programma Opinion voor de commerciële zender KLAN, is groot voorstander van openstelling van de villa voor het publiek. Hij maakte begin 2021 een lange reportage over de Hoxha villa waarbij hij – uitgebreid rondgeleid door de directeur en een personeelslid van de villa (het huis wordt immers regelmatig gebruikt als evenementenlocatie) – de kijkers uitgebreid alle kamers en gangen van het huis liet zien.

Fevziu zegt in de documentaire : “Iedereen wil die vreselijke tijd vergeten. De meeste Albanezen willen niet meer aan Hoxha herinnerd worden. We moeten de villa openen en als museum inrichten om alle slechte dingen te laten zien die Hoxha heeft gedaan.”

2 Replies to “Villa Hoxha in Tirana”

Geef een antwoord

Note: Comments on the web site reflect the views of their authors, and not necessarily the views of the bookyourtravel internet portal. You are requested to refrain from insults, swearing and vulgar expression. We reserve the right to delete any comment without notice or explanations.

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn ondertekend met *